Waarom de wereld niet maar nu net jouw huis wél van gas af moet

Will O, via Unsplash Public Domain

Onze woningen, kantoren, fabriekshallen en scholen gaan van het gas af. Niet vandaag, niet morgen, niet volgend jaar maar wel voor 2050. Dat roept een scala aan geschrokken, overtrokken tot regelrecht populistische reacties op.

De ene nuance is de andere niet

Morgen, 1 juli 2018, vervalt voor netbeheerders de verplichting om nieuwbouwhuizen aan te sluiten op het gasnet. Vergunningsaanvragen voor huizen met gas worden hierna niet langer zonder meer gehonoreerd.

Dat was voor de bouwsector toch ff schrikken, ondanks jarenlang aanzwellende klimaatambities en decennia aanhoudend gerommel in de Groningse bodem. Midden in de toch al knap hete zomer lopen de gemoederen rond dit ‘gasverbod’ hoog op. En erger nog: ook de bestaande bouw moet er aan geloven. Binnen een jaar of 30 moet alles en iedereen van het gas af.

De schrik zit er goed in en het regent matige argumenten waarom dit onverstandig is, of op zijn minst veel te snel komt. Hieronder 5 van de meestvoorkomende ‘rationele reacties’ op het gasbeleid door de mangel.

1.‘De focus op gas is idioot, steenkool is voor het klimaat veel erger ‘

Voor dezelfde hoeveelheid warmte komt er bij de verbranding van steenkool dubbel zoveel CO2 vrij als bij aardgas. Dat klopt en is een mooi feitje. Het komt alleen niet in de buurt van een valide argument tegen het uitfaseren van aardgas in gebouwen. De gasketel nam een halve eeuw geleden al de plaats in van de kolenkachel. Dat was een grote stap vooruit, geen eindstation. Dat gas beter is dan kolen, doet qua ruimteverwarming niet ter zake. De kolenkachel komt echt niet terug.

2.‘Het gasverbruik groeit overal, en dan zouden moeten wij stoppen?’

De elektriciteitsproductie schakelt wereldwijd gestaag over van kolen- naar gascentrales, onder andere aangejaagd door het bovengenoemde CO2-voordeel. Vooral in opkomende regio’s groeit daarnaast ook het totale energiegebruik nog jaren. Ook dat gaat steeds meer om gas en steeds minder om steenkool. Gelukkig maar. Ruimteverwarming speelt in dit alles geen rol van betekenis. Het gasverbruik stijgt niet omdat iedereen behalve Nederland opeens gasketels koopt. 

3.‘Een gasverbod is dwang, huishoudens moeten zelf kunnen kiezen.’

Het leeuwendeel van Nederland stookt vandaag aardgas, de rest zit op (rest)warmtenetten. Dat was nooit een keuze. De keuzes die er qua verwarming echt toe doen zijn: hoe hoog zet ik de thermostaat, hoe lang sta ik onder de douche en hoeveel investeer ik in isolatie? Dat is zonder gas niet anders. De enige huishoudens die daadwerkelijk al een keuze hebben gemaakt, pionieren inmiddels met een zonneboiler, pelletkachel, warmtepomp of infraroodpanelen.

4.‘Warmtepompen draaien alsnog op kolen- en gascentrales.’

Een warmtepomp levert voor elke kilowattuur stroom 3 à 4 kilowattuur warmte. Een kuub gas levert via een gascentrale (met een rendement van 50 procent) en een warmtepomp kortom méér warmte dan via een gasketel. In de 15 jaar dat een warmtepomp meegaat, groeit het marktaandeel wind- en zonnestroom bovendien tot zo’n 70 procent en gaan alle kolencentrales uit. Een warmtepomp wint al direct bij installatie van een gasketel en is daarna elk jaar nog duurzamer.

5.‘Een HR-ketel op duurzame waterstof is ook CO2-neutraal.’

Waterstof kun je maken met wind- en zonnestroom. Die waterstof kun je net als aardgas verstoken in een ketel. Wel moet je alsnog een nieuwe ketel kopen en is deze route inherent inefficiënt. Als 1 windmolen genoeg is om een wijk elektrisch te verwarmen, zijn er 5 tot 7 evengrote windmolens nodig om dezelfde wijk met waterstofketels te verwarmen. Wie claimt dat waterstof financieel en maatschappelijk aantrekkelijker is dan warmtepompen, heeft echt wat te bewijzen.


Nederland is nog lang niet #vangaslos: We hebben ruim 30 jaar

Ondanks de drogredenen hierboven zijn er wel degelijk valide argumenten om gas niet te snel uit te faseren. De belangrijkste:

  • Een huis ombouwen van gas naar elektrisch of warmtenet vraagt echt een forse investering.
  • Per vermeden ton CO2 is investeren wind, mobiliteit of industrie bijna altijd aantrekkelijker dan investeren in gebouwen.
  • De meeste bestaande gasnetten en -ketels kunnen nog jaren mee. Die versneld afschrijven kost ook geld. En CO2.

Met de deze week gepresenteerde klimaatwet staat echter vast dat heel Nederland 95 procent van zijn CO2-uitstoot moet elimineren. Dat lukt niet zonder investeringen in de gebouwde omgeving.

Overheden, energiebedrijven, bouwers, vastgoedpartijen en betrokken bewoners werken daarom de komende maanden aan plannen om alle wijken die nu nog op gas stoken op een verstandig moment over te schakelen. Tegen 2050 moet de hele operatie voltooid zijn. Dan beschikt elk gebouw over een passende, klimaatneutrale warmtebron.

Kostendalingen afwachten is geen optie: We hebben slechts 30 jaar

2050 is ver weg maar het gaat om zo’n 7 miljoen woningen en een enorme voorraad aan kantoren, scholen, ziekenhuizen en ander vastgoed. Gemiddeld gaat het om duizend panden per dag. 30 jaar lang. Elke dag. Een enorme berg werk voor de bouwsector, die ook zonder de energietransitie al handen te kort komt. De ombouwoperatie moet daarom in de komende jaren een vliegende start maken en al voor 2030 sterk versnellen.

Achterstandswijk vol bakfietsen en Tesla’s

Gaandeweg leren installateurs, netbeheerders en renovatiespecialisten vervolgens steeds beter hoe je elke wijk en elk specifieke type gebouw kostenefficiënt isoleert en overschakelt op een alternatief voor de gasketel.

Welke wijken als eerste aan de beurt komen, maken de plannenmakers uit. Het ligt voor de hand te starten met relatief nieuwe woningen, die al goed geïsoleerd zijn. Een ander – vaak tegenstrijdig – selectiepunt is de restlevensduur van de bestaande gasnetten. Als die de komende 5 jaar aan vervanging toe zijn, is dat een sterk argument om de modernisering van welke wijk dan ook naar voren te trekken. Nodeloze investeringen in het gasnet betalen we tenslotte met zijn allen.

Populaire oude wijken uit de jaren 30 – met een hoge dichtheid aan yuppen, bakfietsen en elektrische auto’s – zijn de achterstandswijken van de toekomst. De huizen hier zitten vol met karakter en karakteristieke kieren. De gasnetten zijn bovendien vaak net vernieuwd. Deze wijken zitten hoogstwaarschijnlijk tot ver na 2040 nog vast aan steeds duurder aardgas.

Miepen over gas in nieuwbouw is een brevet van onvermogen

Dat ingeslapen bouwbedrijven en een kudde populistisch papagaaiende trollen het beleid om (in principe) geen nieuwe vergunningen voor panden met gas uit te geven zo sterk in twijfel trekken, is potsierlijk. Het is veel eenvoudiger om een huis direct goed te bouwen dan de kopers en huurders op te zadelen met een gasketel die er binnen een jaar of 10 alsnog uit moet. Kapitaalvernietiging was nooit zo voorspelbaar.

Net als bij de kapper

Ook voor de tienduizenden nieuwbouwwoningen die al wel vergund maar nog niet gebouwd zijn, loont het daarom te onderzoeken of de switch naar verwarming zonder gas niet nu al te maken is. Een beetje netbeheerder werkt daar sowieso graag aan mee en ook de gemeente, aannemer en eventuele woningcorporatie zou daar voor moeten zijn. En voor als het toch te laat is, vraag bij elke housewarming in nieuwbouw op gas ‘wanneer maken ze het af?‘.

Over stoken gesproken. 😉


Nakomertje: Stel dat waterstof toch hét wondermiddel blijkt

Met de kennis van nu blijft er voor gas in de gebouwde omgeving slechts een niche-rol over. Of dat nu aardgas, biogas of waterstof is. De efficiëntie en flexibiliteit van warmtepompen en de buffercapaciteit van (geëlektrificeerde) warmtenetten sluit goed aan op de elektriciteitsmix van de toekomst. Ook op basis van de thermodynamica staat een gasketel 3-0 achter op een warmtepomp in een gebouw dat praktisch geen CO2 mag uitstoten.

Niets is voor de eeuwigheid

Voorspellen is echter moeilijk. Zeker als het om de toekomst gaat. Het valt niet uit te sluiten dat de route via waterstof, ondanks de lagere energie-efficiëntie, toch goedkoper zal zijn.

Landen met veel zonnekrachtcentrales, geothermie, stuwmeren of kerncentrales zouden bijvoorbeeld goedkoop waterstof kunnen gaan exporteren. Als in 2035 blijkt dat een ketel op waterstof voor een deel van de woningvoorraad toch aantrekkelijker is, is dat prima. Tegen die tijd zijn er nog honderden wijken met een operationeel gasnet en miljoenen panden die nog niet CO2-vrij zijn over. Voor dat deel stellen we de plannen bij.

Voor de bewoners en bezitters van gebouwen die op dat moment de switch al hebben gemaakt, is er geen man over boord. Die hebben óók een prima betaalbare en schone warmtevoorziening, die nog jaren mee kan. Net als de kolenkachels van de vorige eeuw en de gasketels van vandaag is uiteindelijk niets voor de eeuwigheid.

Imagecredit: Will O, via Unsplash Public Domain

You may also like...