Nog voor het zomerreces eindelijk een heldere afstandsnorm?
Hoeveel afstand tot woningen, kinderdagverblijven en zorgcentra is nodig om onevenredige gezondheidsschade te voorkomen? Die vraag speelt al jaren. Het kabinet lijkt nu eindelijk met een voorstel te komen.
Uit data over de periode 2014-2016 van huisartsen bleek al een verband. In herhaalonderzoek over de jaren 2017-2019 is dit verband bevestigd.
In 2025 adviseerde de Gezondheidsraad om uit voorzorg een afstand van minimaal 1 kilometer aan te houden bij nieuwbouw. Want wonen in de buurt van een geitenhouderij is ongezond. Mensen die binnen 1 kilometer van een geitenboer wonen, hebben een 19% verhoogde kans op een longonsteking. Binnen 500 meter ligt de kans daarop zelfs 73% hoger.
Langdurige blootstelling aan een combinatie van fijnstof, en (delen van) dode en levende micro-organismen die uit de geitenstallen- en mest vrijkomen, is volgens de Gezondheidsraad waarschijnlijk de boosdoener.
Exponentiële groei van het aantal geiten in Nederland
Bron: CBS Statline
Het aantal geiten in Nederland is sinds de jaren ’80 explosief gegroeid, van enkele duizenden tot 628.000 in 2025. Ook sinds de zorgen over longproblemen zo’n 10 jaar terug echt concreet werden, kwamen er nog zo’n 160.000 geiten bij.
Ook op dit dossier blijkt weer dat de Nederlandse politiek jarenlang niet adequaat heeft willen ingrijpen op heldere problemen en risico’s rond veeteelt. Besluiten tot extra onderzoek is altijd makkelijker dan daadwerkelijk besluiten nemen.
In het coalitieakkoord van D66, VVD en CDA is nu wel aangekondigd om een ‘productieplafond’ en fosfaatrechten in te voeren voor geitenhouderijen. Als gevolg van lokale maatregelen – in afwachting van nationale duidelijkheid – vlakte de groei de afgelopen jaren gelukkig al af. In 2017 voerden Noord-Brabant en Gelderland een stop in op nieuwbouw van geitenhouderijen. Inmiddels is nieuw vestigen of uitbreiden voor geitenhouders in 9 provincies verboden. De laatste jaren groeide de sector vooral nog binnen voor de geitenstops afgegeven vergunningen.
Wat te doen rond (en met?) bestaande geitenhouderijen
Het is fijn dat het aantal geiten de komende jaren waarschijnlijk niet meer al te veel groeit. Daarmee is het einde van de groei van het geitenprobleem echter nog niet geregeld. Ook door nieuwbouw van woningen, zorgcentra en kinderdagverblijven nabij bestaande geitenstallen, groeit het aantal mensen dat een verhoogd risico op longontstekingen loopt.
Daarmee staat de bestaande geitenhouderij op gespannen voet met politieke wensen om versneld nieuwe woningen te bouwen. Het kabinet laat de impact van een afstandsnorm op woningbouwplannen en andere economische aspecten onderzoeken en wil daarop nog voor het zomerreces (PDF) besluiten over een minimumafstand van 500 of 1.000 meter tussen nieuwe woningen en bestaande geitenstallen. En tussen bestaande of geplande woningen en nieuwbouwplannen van geitenboeren, in de provincies die dat nog wel toestaan of opnieuw willen toestaan binnen kaders van de rijksoverheid.
Naast stoppen van de groei van het aantal mensen dat risico loopt, is ook zaak om het huidige geitenprobleem aan te pakken. Ook in de huidige situatie veroorzaken de geitenhouderijen naar schatting van de gezondheidsraad in Nederland honderden extra longontstekingen en enkele extra sterfgevallen per jaar. Mogelijk kunnen huidige stallen de emissies van schadelijke stoffen beperken. Mogelijk kunnen zij hun bedrijf verplaatsen naar locaties op grotere afstand van de bestaande en geplande bebouwde kom. Mogelijk is krimp van het aantal geitenbedrijven niet altijd en overal te voorkomen.
En hoe zit het met die andere steeds maar uitgestelde norm?
Voor wie dacht dat een artikel met deze titel en deze foto over windenergie zou gaan; dat klopt. Want de gelijkenissen en contrasten tussen windturbines en geitenhouders zijn natuurlijk niet te missen.
Nederlandse politici, met een hoofdrol voor de BBB, hebben jarenlang niet geacteerd op de gezondheidsrisico’s van geiten, terwijl die al vroeg zeer aannemelijk waren en in onderzoek na onderzoek zijn bevestigd. Dankzij die laksheid ging de groei van geitenbedrijven veel te lang ongehinderd door.
Politici, met een hoofdrol voor de BBB, hebben heel het land bang gemaakt voor gezondheidsklachten als gevolg van windturbines, terwijl die nooit serieus aannemelijk zijn gemaakt en in onderzoek na onderzoek zijn ontkracht. Dankzij die bangmakerij viel de groei van windparken, die de betaalbaarheid en leveringszekerheid van elektriciteit in Nederland zouden verbeteren, de laatste jaren nagenoeg stil. Nederlandse politici hebben de vaststelling van een nieuwe milieunorm voor windturbines al jaren getraineerd, waardoor vergunningverlening voor nieuwe projecten nog altijd onnodig moeilijk blijft.
Hopelijk pakt dit minderheidskabinet wel door én vindt het meerderheden op beide dossiers, met welkome groei van het aantal windturbines, minder stress over dure en onzekere fossiele energie en verbeterde volksgezondheid tot gevolg.
Bron: Nivel, RIVM, NOS, Rijksoverheid / Imagecredit: Gemini
Oprichter WattisDuurzaam en duurzaamheidsadviseur bij We-Boost Transitions.
Ontdek meer van WattisDuurzaam.nl
Abonneer je om de nieuwste berichten naar je e-mail te laten verzenden.
