Ook CO2-neutrale biomassa biedt geen garantie op CO2-reductie

Joel & Jasmin Førestbird, via Unsplash Public Domain

Net zoals alle andere energiebronnen is biomassa een controversiële energiebron. De afgelopen weken laait de ophef over het gebruik van biomassa in kolencentrales weer fel op. De argumentatie wint niet altijd de schoonheidsprijs. 

Biomassabijstook onder 50% ineffectief

In het programma Haagse Lobby (WNL, 4 november 2019) stelde Kamerlid Matthijs Sienot (D66) dat benutting van gascentrales in het kader van klimaatbeleid beter is dan het verstoken van biomassa in kolencentrales.

Dat klinkt in eerste aanzet wat populistisch. Biomassa staat door bozige hoogleraren, rokerige houtkachels, halfgelezen rapporten en de stikstofcrisis in een kwaad daglicht. Nu afgeven op biomassa is makkelijk scoren, maar ook link. De energietransitie wordt niet makkelijker als we het zonder biomassa moeten stellen. Toch zou de claim van Sienot wel eens kunnen kloppen. Een aspect dat in de uitzending niet aan bod kwam, speelt daarbij een grote rol: Het Emissiehandelssysteem (ETS). Kolen- en gascentrales zijn in het Europese ETS verplicht voor elke ton CO2 die zij uitpuffen emissierechten te kopen.


Boekhouden met CO2 en biomassa in Europa

Voor de daadwerkelijke CO2-uitstoot van een kolencentrale maakt het weinig uit of de kolencentrale in kwestie (deels) op houtpellets draait. Per kilowattuur stoot een kolencentrale ±800 gram CO2 uit. Voor een gascentrale is dat ±400 gram.

In de schoorsteen is de uitstoot gelijk

Voor de boekhouding van het ETS komt er bij de verbranding van biomassa geen CO2 vrij. Mits de biomassa voldoet aan de geldende duurzaamheidscriteria is dat – alle ophef ten spijt – ook terecht.

De meeste kolencentrales die biomassa bijstoken gaan voor een verhouding van ±25% hernieuwbare houtpellets op ±75% fossiele steenkool. Gegeven duurzame biomassa zakt de uitstoot van de kolencentrale daarmee van ±800 gram CO2 tot ±600 gram. Nog steeds substantieel meer dan een gascentrale die op puur fossiel aardgas draait. Pas als de kolencentrale meer dan de helft van de steenkool vervangt door biomassa is de uitstoot effectief lager dan voor een gascentrale.


Oneigenlijk concurrentievoordeel voor kolencentrales

Aardgas is in de regel duurder dan steenkool. Houtpellets zijn weer duurder dan kolen en aardgas. Exploitanten van kolencentrales stoken dan ook alleen houtpellets bij omdat het prijsverschil gecompenseerd wordt door subsidies. Met biomassasubsidies binnen het ETS snijdt het mes voor de exploitanten aan twee kanten. Wie overschakelt op biomassa ontvangt niet alleen subsidie maar hoeft ook geen CO2-rechten af te boeken voor de door biomassa verlaagde CO2-uitstoot.

Subsidie botst met CO2-prijs

Nu de CO2-prijs op € 25 per ton staat loopt dat voordeel aardig op. Juist dankzij de gestegen CO2-prijs wonnen gascentrales recent marktaandeel op kolencentrales en liep de CO2-uitstoot in de elektriciteitssector terug.

De Nederlandse gascentrales hebben samen genoeg capaciteit om op vrijwel elk moment in de Nederlandse elektriciteitsbehoefte te voorzien. Kolen- en gascentrales zijn in de praktijk daarom voortdurend met elkaar in concurrentie. Omdat kolen goedkoper zijn dan aardgas en de subsidie resulteert in gereduceerde CO2-kosten, helpt de bijstooksubsidie kolencentrales het verloren marktaandeel op gascentrales terug te winnen.


Inderdaad liever gas dan kolen, maar schrijf biomassa niet af

Daarmee schieten we onszelf in de voet. Omdat de meeste kolencentrales minder dan 50% houtpellets bijstoken, levert deze gesubsidieerde concurrentieverstoring door de bank genomen geen CO2-reductie op. En laat duidelijk zijn: Dat staat los van het al dan niet CO2-neutraal zijn van de biomassa. Ook een ‘halve kolencentrale’ is helaas niet schoner dan een gascentrale.

Tenzij ik wat over het hoofd zie (roept u maar in de comments) is het daarom inderdaad verstandig om de subsidie op bijstook in kolencentrales te heronderhandelen. Ook als je (zoals ik) in het algemeen positief bent over het gebruik van biomassa, kun je er moeilijk omheen dat fossiel gas voor elektriciteitsproductie nu beter is dan een mix van steenkool en duurzaam hout.

Veralgemeen deze conclusie echter niet tot ‘alle biomassa is fout’. Mits duurzaam vergaard en effectief toegepast is biomassa onderdeel van de oplossing, niet van het probleem. Luister voor een helder inzicht in de duurzaamheid van biomassa en de uitdagingen daarbij Studio Energie met Martin Junginger, hoogleraar Bio-based Economy aan de Universiteit Utrecht.

Bron: WNL Haagse Lobby / Imagecredit: Joel & Jasmin Førestbird, via Unsplash Public Domain

Dit vind je misschien ook leuk...