Is professor Smeulders echt vergeten hoe een warmtepomp werkt?

Bruno, via Unsplash Public Domain

David Smeulders, hoogleraar energiesystemen aan de TU Eindhoven, is een graag geziene gast op TV en in kranten vanwege zijn contraire opvatting over het Nederlandse beleid rond aardgasvrij verwarmen. Een opvatting die niet klopt.

Een warmtepomp haalt gratis energie uit de buitenlucht

Smeulders stelt dat overstappen van aardgas op elektrisch verwarmen, resulteert in meer CO2-uitstoot. Met die boodschap is hij op tournee door het medialandschap. Interviews in het AD, een podcast met Jort Kelder, aan tafel bij de Hofbar, een item bij AT5, een reportage bij Kassa, etc.

Iedereen neemt aan dat het klopt wat Smeulders zegt. Want Smeulders is hoogleraar energiesystemen. Aan de TU Eindhoven. Daarom is het zo erg dat het niet klopt wat Smeulders zegt. Verwarmen met een warmtepomp resulteert wel in CO2-reductie.


Storende desinformatie van een hoogleraar energiesystemen

Overal waar Smeulders verschijnt, loopt zijn betoog ruwweg als volgt: ‘Bij een kilowattuur (kWh) warmte opgewekt in een CV-ketel op aardgas komt 180 gram CO2 vrij. Bij de productie van een kWh elektriciteit komt gemiddeld 400* gram CO2 vrij. Dus bij elektrisch verwarmen komt meer dan twee keer zoveel CO2 vrij.’ Dat klinkt simpel. Maar het klopt niet.

Waarom grijpen collega’s niet in?

Vrijwel iedereen die overstapt naar elektrisch verwarmen, kiest voor een warmtepomp. Een warmtepomp gebruikt elektriciteit om warmte uit de bodem, oppervlaktewater of de buitenlucht naar binnen te pompen.

Voor elke kWh elektriciteit die een warmtepomp daarbij verbruikt, pompt een warmtepomp 1,5 tot 5 kWh warmte extra van buiten naar binnen. Dat kan ook bij buitentemperaturen onder nul. De werking van een warmtepomp is iets complexer dan Smeulders directe vergelijking tussen de CO2-uitstoot van elektriciteitsproductie en die van een gasketel. Vandaar hiernaast een animatie die de werking toelicht.

Vanuit de bewoner bezien, wekt een warmtepomp effectief dus 2,5 tot 6 kWh warmte op per (daadwerkelijk uit het elektriciteitsnet afgenomen) kWh elektriciteit . Als die ene kWh elektriciteit goed is voor 400 gram CO2, is de effectieve CO2-uitstoot per kWh warmte uit de warmtepomp gemiddeld 65 tot 160 gram. Minder dan met de CV-ketel op aardgas.

Deze redenatie moet voor elke hoogleraar energiesystemen gesneden koek zijn. Het kan haast niet dat Smeulders dit niet weet**. Als Smeulders dit echt niet weet, is hij het vergeten. Dan is het tragisch dat geen van zijn collega’s aan de TU Eindhoven hem er aan herinnert. Zeker nu Smeulders in een groeiend aantal mediaoptredens de plank echt misslaat.


Natuurlijk is isolatie ook belangrijk, cruciaal zelfs

Smeulders stelt in zijn optredens dat isoleren veel belangrijker is dan volledig afscheid nemen van aardgas. Dat klopt. Er is ook niemand die het tegendeel beweert. Het is dan ook droevig dat Smeulders suggereert dat het Nederlandse energiebeleid niet op isolatie gericht is. Het beleid is wel op isolatie gericht. Want isolatie helpt inderdaad altijd, bij elke warmtebron.

Een CV-ketel is geen prikkel voor isolatie

Sterker nog, de overstap naar een warmtepomp of andere vorm van lagetemperatuur-verwarming gaat welhaast van nature gepaard met het toepassen van extra isolatie.

Een tochtig huis met kieren en enkelglas krijg je met een warmtepomp simpelweg niet warm. Een slecht geïsoleerd huis warm stoken lukt alleen met een CV-ketel. Het beleid om CV-ketels af te schrijven, draagt dus automatisch bij aan de door Smeulders gewenste isolatiecampagne. En net zoals Smeulders ten onrechte suggereert dat Nederland vergeet te isoleren, suggereert hij ook onterecht dat de de transitie naar aardgasvrij verwarmen overhaast verloopt.

Dat is onzin. Om in 2050 alle Nederlandse woningen zonder aardgas warm te houden, moeten vanaf vandaag dagelijks 1.000 woningen de overstap maken. Voorlopig zijn dat er eerder 1.000 per jaar dan per dag. De transitie verloopt niet overhaast, hij verloopt veel te traag. De verwarring die hoogleraar Smeulders al dan niet bewust schept, draagt daar aan bij. De weerstand die veel mensen toch al hebben tegen verandering, wordt opgestookt door de onzin van Smeulders.

Onzin die overtuigend overkomt. Omdat Smeulders hoogleraar energiesystemen is.


Een warmtepomp is direct beter, en vervolgens elk jaar duurzamer

*Smeulders heeft in verschillende optredens verschillende uitstootwaardes voor elektriciteitsproductie genoemd. Eerder ging hij nog uit van ruim 800 gram per kWh, een waarde die alleen met pure kolenstroom mogelijk is. In Nederland komt de elektriciteit nooit alleen uit kolencentrales. In recentere uitingen spreekt Smeulders van 490 gram CO2/kWh.

Ook dat is hoger dan het in werkelijkheid is. Gascentrales zijn nu nog dominant in de Nederlandse elektriciteitsproductie en stoten 400 gram CO2/kWh uit. De gemiddelde uitstoot per kilowattuur elektriciteit is dankzij huidige wind- en zonneparken inmiddels onder de 400 gram CO2/kWh gezakt. In 2030 zijn windturbines en zonnepanelen dominant en zal de gemiddelde uitstoot per kWh dalen tot tegen de 100 gram CO2/kWh. Warmtepompwarmte is dan goed voor 15 tot 40 gram CO2/kWh.

Een letterlijke thuisaccu

Warmtepompen in goed geïsoleerde woningen kunnen bovendien redelijk flexibel verwarmen. Als het goed waait en er is sprake van een overschot aan windstroom kan een warmtepomp het huis iets extra verwarmen.

Wanneer de wind daarna gaat liggen, koelt de woning slechts langzaam af. Een goed geïsoleerd huis met een warmtepomp kan zo effectief energie opslaan. Met een elektrische boiler erbij gaat dat nog beter.

Omdat een warmtepomp een gasketel vervangt (en dus resulteert in extra elektriciteitsverbruik) is het passend om voorlopig aan te nemen dat een warmtepomp effectief op uit elektriciteit uit gascentrales draait. Ook op elektriciteit uit aardgas is een warmtepomp qua CO2-uitstoot te verkiezen boven de CV-ketel, zie de berekening hierboven. Als er tegen 2030 regelmatiger sprake is van overschotten hernieuwbare elektriciteit, biedt de warmtepomp een mooie kans die overschotten te benutten.

Dan daalt de uitstoot van een warmtepomp nog veel verder, tot uiteindelijk bijna nul. Wat Smeulders ook beweert.


**Vorig jaar heb ik een prettig debat gedaan met Smeulders over waterstof in de gebouwde omgeving. We waren het zo eens over het belang van isolatie dat van een debat nauwelijks sprake was. Aan niets heb ik destijds onbegrip over de werking van de warmtepomp gemerkt. Ik snap dus de huidige optredens echt niet.


Imagecredit: Bruno, via Unsplash Public Domain

Dit vind je misschien ook leuk...