Wat is nóg idioter dan 1000 huizen per dag van aardgas afkoppelen?

Will O, via Unsplash Public Domain

Nederland kent een kleine 8 miljoen huishoudens. Het merendeel daarvan stookt op aardgas, gemiddeld zo’n 1.600 kuub per jaar. Bij productie, transport en verbruik van een kuub aardgas komt zo’n 2 kilo CO2 vrij. 

Ruim 10 procent van de Nederlandse CO2

Per huishouden is dat gemiddeld 3.200 kilo CO2 per jaar. Alle huishoudens samen dus zo’n 25 miljard kilo CO2, puur voor verwarming. De jaarlijkse broeikasgasuitstoot van heel NL is ruwweg 200 miljard kilo.

Het mondiaal breedgedragen doel de klimaatverandering binnen de perken te houden, heeft als consequentie dat de hele wereldeconomie de CO2-uitstoot de komende decennia moet afbouwen. Tot netto nul. Nederland is en blijft onderdeel van de wereldeconomie en ook al onze 8 miljoen huishoudens zijn onderdeel van de wereldeconomie.

De uitstoot van 8 miljoen Nederlandse woningen moet in 2050 netto nul zijn. Daar hebben we grofweg 8.000 werkdagen de tijd voor. Dat betekent dat we vanaf nu tot 2050 elke werkdag gemiddeld 1.000 woningen CO2-neutraal moeten maken.


Best een opgave, absoluut

Een aantal gevestigde opiniehitsers (Wynia, Sommer, Baudet, De Winter, etc.) ziet er brood in zich af te zetten tegen deze opgave. Zij vertellen u met steeds meer krachttermen en stemverheffing dat het idioot is om zo sterk te investeren in aardgasvrije verwarming, dat aardgas juist de aller allerschoonste brandstof is, dat veel andere landen juist meer aardgas gaan gebruiken of dat CO2 goed is voor plantjes.

Deze heren vertellen u dat –als CO2 al zo’n probleem is – dat het dan veel goedkoper is om CO2 te reduceren in de landbouw of de industrie, dat het zonde is om onze gasinfrastructuur af te schrijven of dat we eerst moeten investeren in kernenergie. Als je dat in de keurige volzinnen van het grijzende meubilair van uw vaste krant of tijdschrift leest, klinkt dat wellicht verstandig. Helaas blijkt het keer op keer pseudowijsheid, foprationaliteit of selectieve verontwaardiging.


Aardgasvrij renoveren uitstellen is pas echt krankjorum

Stel dat we inderdaad besluiten om de gebouwde omgeving voor nu te laten zitten en eerst inzetten op kernenergie, landbouw en industrie. Dan hebben we in 2030 misschien twaalf kerncentrales, in 2035 alleen nog maar duurzame landbouw en in 2040 uitsluitend nog CO2-vrije fabrieken. Dan zitten we nog steeds met 8 miljoen woningen op aardgas, die samen 25 miljard kilo CO2 per jaar uitstoten. Terwijl ook dat gewoon nul moet zijn in 2050.

Als we eerst investeren in kernenergie en pas in 2030 in woningen dan moeten we twintig jaar lang 1.500 woningen van het aardgas halen. Als we eerst de landbouw en de industrie verduurzamen en pas vanaf 2040 beginnen aan de gebouwde omgeving dan moeten we tien jaar lang 3.000 woningen per dag doen.

De uitdaging groeit elke dag groter

Wie zo stellig claimt dat verduurzamen van 1.000 woningen per dag volslagen idioot is, kan niet anders dan concluderen dat het uitstellen van de transitie in de gebouwde omgeving helemaal van de pot gerukt is.

Dit te meer omdat we afgelopen vrijdag die 1.000 woningen niet gehaald hebben. En ook omdat dat komende maandag ook nog niet zal lukken. De komende jaren ligt het aantal renovaties tot aardgasvrije woningen dichter bij de 1.000 per jaar dan bij de noodzakelijke 1.000 per dag. Dat kan helaas niet anders.

Deze transitie heeft een aanloop nodig. Ook als we vandaag zo ijverig als mogelijk beginnen aan de transitie in de gebouwde omgeving zal het zwaartepunt van het werk noodgedwongen in de jaren ’40 van deze eeuw vallen. Als we de komende jaren niet gebruiken om te leren hoe je woningen, scholen, ziekenhuizen en kantoren steeds effectiever en betaalbaarder klaarmaakt voor de toekomst, maakt dat de totale energietransitie gegarandeerd duurder. Niet goedkoper, zoals de opiniehitsers u met veel mediageweld pogen wijs te maken.


Zeker niet te dom om te defeceren

In de eerdere versie van dit bericht (van juni 2018, hieronder) heb ik de primaire argumenten van de columnisten en politici in kwestie tegen het licht gehouden. In het voorbije jaar hebben nog veel meer mensen dat gedaan. In fact-checks en reactiecolumns. En in debatten, recht tegenover de heren in kwestie. Ik durf inmiddels met aan zekerheid grenzende stelligheid te beweren dat de nuance deze heren absoluut niet is ontgaan. Een antwoord hierop, of zelfs maar een lichte aanscherping van de eigen argumentatie heb ik echter niet gezien.

Ophitsen loont niet voor eeuwig

De genoemde heren zijn niet dom. Ze kiezen er bewust voor hun foprationele argumentatie in de hoofden van hun publiek te blijven prenten. En dat lukt ze verdomme ook nog, merk ik op beurzen, in mijn werk en op verjaardagen.

Dit is huichelarij. Gefaciliteerd door de grote kranten, opiniebladen en de publieke omroep. En elke keer dat iemand een redactie aanspreekt op desinformatie, verschuilt de redactie zich achter de vrijheid van columnisten en opiniemakers. Slap gedrag. Natuurlijk mag er best eens een aangedikt feitje, een hyperbool of een foutje in een column zitten maar als je diezelfde fouten bewust in elke tweede en derde column laat staan, ben je geen haar beter dan je desinformerende columnist.

Of de oplages als een kaartenhuis ineenstorten ondanks of dankzij de huichelarij is gissen. Hoe dan ook is het tijd om bij te sturen, beste media. Ophitsen met versleten drogredenen is geen levensreddend verdienmodel.

De voorloper van dit bericht, oorspronkelijk gepubliceerd op 30 juni 2018, hieronder.


Waarom de wereld niet maar nu net jouw huis wél van gas af moet

Onze woningen, kantoren, fabriekshallen en scholen gaan van het gas af. Niet vandaag, niet morgen, niet volgend jaar maar wel voor 2050. Dat roept een scala aan geschrokken, overtrokken tot regelrecht populistische reacties op.

De ene nuance is de andere niet

Morgen, 1 juli 2018, vervalt voor netbeheerders de verplichting om nieuwbouwhuizen aan te sluiten op het gasnet. Vergunningsaanvragen voor huizen met gas worden hierna niet langer zonder meer gehonoreerd.

Dat was voor de bouwsector toch ff schrikken, ondanks jarenlang aanzwellende klimaatambities en decennia aanhoudend gerommel in de Groningse bodem. Midden in de toch al knap hete zomer lopen de gemoederen rond dit ‘gasverbod’ hoog op. En erger nog: ook de bestaande bouw moet er aan geloven. Binnen een jaar of 30 moet alles en iedereen van het gas af.

De schrik zit er goed in en het regent matige argumenten waarom dit onverstandig is, of op zijn minst veel te snel komt. Hieronder 5 van de meestvoorkomende ‘rationele reacties’ op het gasbeleid door de mangel.

1.‘De focus op gas is idioot, steenkool is voor het klimaat veel erger ‘

Voor dezelfde hoeveelheid warmte komt er bij de verbranding van steenkool dubbel zoveel CO2 vrij als bij aardgas. Dat klopt en is een mooi feitje. Het komt alleen niet in de buurt van een valide argument tegen het uitfaseren van aardgas in gebouwen. De gasketel nam een halve eeuw geleden al de plaats in van de kolenkachel. Dat was een grote stap vooruit, geen eindstation. Dat gas beter is dan kolen, doet qua ruimteverwarming niet ter zake. De kolenkachel komt echt niet terug.

2.‘Het gasverbruik groeit overal, en dan zouden moeten wij stoppen?’

De elektriciteitsproductie schakelt wereldwijd gestaag over van kolen- naar gascentrales, onder andere aangejaagd door het bovengenoemde CO2-voordeel. Vooral in opkomende regio’s groeit daarnaast ook het totale energiegebruik nog jaren. Ook dat gaat steeds meer om gas en steeds minder om steenkool. Gelukkig maar. Ruimteverwarming speelt in dit alles geen rol van betekenis. Het gasverbruik stijgt niet omdat iedereen behalve Nederland opeens gasketels koopt. 

3.‘Een gasverbod is dwang, huishoudens moeten zelf kunnen kiezen.’

Het leeuwendeel van Nederland stookt vandaag aardgas, de rest zit op (rest)warmtenetten. Dat was nooit een keuze. De keuzes die er qua verwarming echt toe doen zijn: hoe hoog zet ik de thermostaat, hoe lang sta ik onder de douche en hoeveel investeer ik in isolatie? Dat is zonder gas niet anders. De enige huishoudens die daadwerkelijk al een keuze hebben gemaakt, pionieren inmiddels met een zonneboiler, pelletkachel, warmtepomp of infraroodpanelen.

4.‘Warmtepompen draaien alsnog op kolen- en gascentrales.’

Een warmtepomp levert voor elke kilowattuur stroom 3 à 4 kilowattuur warmte. Een kuub gas levert via een gascentrale (met een rendement van 50 procent) en een warmtepomp kortom méér warmte dan via een gasketel. In de 15 jaar dat een warmtepomp meegaat, groeit het marktaandeel wind- en zonnestroom bovendien tot zo’n 70 procent en gaan alle kolencentrales uit. Een warmtepomp wint al direct bij installatie van een gasketel en is daarna elk jaar nog duurzamer.

5.‘Een HR-ketel op duurzame waterstof is ook CO2-neutraal.’

Waterstof kun je maken met wind- en zonnestroom. Die waterstof kun je net als aardgas verstoken in een ketel. Wel moet je alsnog een nieuwe ketel kopen en is deze route inherent inefficiënt. Als 1 windmolen genoeg is om een wijk elektrisch te verwarmen, zijn er 4 (bij goede isolatie) tot 10 (bij gasketel wegschroeven en waterstofketel terughangen) evengrote windmolens nodig om dezelfde wijk met waterstofketels te verwarmen. Wie claimt dat waterstof financieel en maatschappelijk aantrekkelijker is dan warmtepompen, heeft echt wat te bewijzen. 


Nederland is nog lang niet #vangaslos: We hebben 30 jaar

Ondanks de drogredenen hierboven zijn er wel degelijk valide argumenten om gas niet te snel uit te faseren. De belangrijkste:

  • Een huis ombouwen van gas naar elektrisch of warmtenet vraagt echt een forse investering.
  • Per vermeden ton CO2 is investeren wind, mobiliteit of industrie bijna altijd aantrekkelijker dan investeren in gebouwen.
  • De meeste bestaande gasnetten en -ketels kunnen nog jaren mee. Die versneld afschrijven kost ook geld. En CO2.

Met de deze week gepresenteerde klimaatwet staat echter vast dat heel Nederland 95 procent van zijn CO2-uitstoot moet elimineren. Dat lukt niet zonder investeringen in de gebouwde omgeving.

Overheden, energiebedrijven, bouwers, vastgoedpartijen en betrokken bewoners werken daarom de komende maanden aan plannen om alle wijken die nu nog op gas stoken op een verstandig moment over te schakelen. Tegen 2050 moet de hele operatie voltooid zijn. Dan beschikt elk gebouw over een passende, klimaatneutrale warmtebron.

Kostendalingen afwachten is geen optie: We hebben slechts 30 jaar

2050 is ver weg maar het gaat om zo’n 7 miljoen woningen en een enorme voorraad aan kantoren, scholen, ziekenhuizen en ander vastgoed. Gemiddeld gaat het om duizend panden per dag. 30 jaar lang. Elke dag. Een enorme berg werk voor de bouwsector, die ook zonder de energietransitie al handen te kort komt. De ombouwoperatie moet daarom in de komende jaren een vliegende start maken en al voor 2030 sterk versnellen.

Achterstandswijk vol bakfietsen en Tesla’s

Gaandeweg leren installateurs, netbeheerders en renovatiespecialisten vervolgens steeds beter hoe je elke wijk en elk specifieke type gebouw kostenefficiënt isoleert en overschakelt op een alternatief voor de gasketel.

Welke wijken als eerste aan de beurt komen, maken de plannenmakers uit. Het ligt voor de hand te starten met relatief nieuwe woningen, die al goed geïsoleerd zijn. Een ander – vaak tegenstrijdig – selectiepunt is de restlevensduur van de bestaande gasnetten. Als die de komende 5 jaar aan vervanging toe zijn, is dat een sterk argument om de modernisering van welke wijk dan ook naar voren te trekken. Nodeloze investeringen in het gasnet betalen we tenslotte met zijn allen.

Populaire oude wijken uit de jaren 30 – met een hoge dichtheid aan yuppen, bakfietsen en elektrische auto’s – zijn de achterstandswijken van de toekomst. De huizen hier zitten vol met karakter en karakteristieke kieren. De gasnetten zijn bovendien vaak net vernieuwd. Deze wijken zitten hoogstwaarschijnlijk tot ver na 2040 nog vast aan steeds duurder aardgas.

Miepen over gas in nieuwbouw is een brevet van onvermogen

Dat ingeslapen bouwbedrijven en een kudde populistisch papagaaiende trollen het beleid om (in principe) geen nieuwe vergunningen voor panden met gas uit te geven zo sterk in twijfel trekken, is potsierlijk. Het is veel eenvoudiger om een huis direct goed te bouwen dan de kopers en huurders op te zadelen met een gasketel die er binnen een jaar of 10 alsnog uit moet. Kapitaalvernietiging was nooit zo voorspelbaar.

Net als bij de kapper: Maken ze het nog af?

Ook voor de tienduizenden nieuwbouwwoningen die al wel vergund maar nog niet gebouwd zijn, loont het daarom te onderzoeken of de switch naar verwarming zonder gas niet nu al te maken is.

Een beetje netbeheerder werkt daar sowieso graag aan mee en ook de gemeente, aannemer en eventuele woningcorporatie zou daar voor moeten zijn. En voor als het toch te laat is, vraag bij elke housewarming in nieuwbouw op gas ‘wanneer maken ze het af?‘.

Over stoken gesproken. 😉


Nakomertje: Stel dat waterstof toch hét wondermiddel blijkt

Met de kennis van nu blijft er voor gas in de gebouwde omgeving slechts een niche-rol over. Of dat nu aardgas, biogas of waterstof is. De efficiëntie en flexibiliteit van warmtepompen en de buffercapaciteit van (geëlektrificeerde) warmtenetten sluit goed aan op de elektriciteitsmix van de toekomst. Ook op basis van de thermodynamica staat een gasketel 3-0 achter op een warmtepomp in een gebouw dat praktisch geen CO2 mag uitstoten.

Niets is voor de eeuwigheid

Voorspellen is echter moeilijk. Zeker als het om de toekomst gaat. Het valt niet uit te sluiten dat de route via waterstof, ondanks de lagere energie-efficiëntie, toch goedkoper zal zijn.

Landen met veel zonnekrachtcentrales, geothermie, stuwmeren of kerncentrales zouden bijvoorbeeld goedkoop waterstof kunnen gaan exporteren. Als in 2035 blijkt dat een ketel op waterstof voor een deel van de woningvoorraad toch aantrekkelijker is, is dat prima. Tegen die tijd zijn er nog honderden wijken met een operationeel gasnet en miljoenen panden die nog niet CO2-vrij zijn over. Voor dat deel stellen we de plannen bij.

Voor de bewoners en bezitters van gebouwen die op dat moment de switch al hebben gemaakt, is er geen man over boord. Die hebben óók een prima betaalbare en schone warmtevoorziening, die nog jaren mee kan. Net als de kolenkachels van de vorige eeuw en de gasketels van vandaag is uiteindelijk niets voor de eeuwigheid.

Imagecredit: Will O, via Unsplash Public Domain

Dit vind je misschien ook leuk...